Maak kennis met – De palliatieve oncopsycholoog

Ik ben Mecheline van der Linden, klinisch psycholoog, psychotherapeut en praktijkopleider in VU medisch centrum. Sinds 2000 ben ik alleen nog werkzaam in de oncologie. In mijn dagelijks werk zie ik vooral jonge mensen die weten dat ze gaan sterven.
‘Palliatieve oncopsychologie’ bestaat nog niet als specialisatie, maar dat zal niet lang meer duren. De groep die niet beter kan worden en ‘verzachtende’ zorg nodig heeft, wordt steeds groter. Mensen leven langer, de samenleving vergrijst, en daarom sterven we tegenwoordig met veel beperkingen.

Waarom hebben jouw patiënten psychologische zorg nodig?
Als je weet dat je niet ouder dan vijftig wordt, moet je anders in het leven gaan staan. Bovendien worstelen mijn patiënten met de gevolgen van de behandelingen. Ze zijn vermoeid, moeten met pijn leren leven of raken misschien onvruchtbaar. Ook de familierelaties kunnen onder druk komen te staan.
Als iemand in een ontwricht huwelijk kanker krijgt of als er sprake is van een depressie, is verwijzing naar een ervaren psycholoog aangewezen.

Hoe ga je te werk?
Ik combineer het Ars Moriendi-model (vertaling: de kunst van het sterven) met Emotional Focused Therapy (EFT). In deze nieuwe aanpak ligt de nadruk zowel op het levensbeschouwelijk functioneren als op de relaties met de omgeving. Daarnaast maak ik gebruik van verschillende cognitieve technieken. Ik normaliseer: ‘dit hoort erbij’, ik complimenteer: ‘wat sterk dat je dit doet’, en ik verleg normen en waarden: ‘misschien kon je vroeger goed sporten, maar nu ben je sterk op een ander gebied’.
Het geef mij veel voldoening als mensen de spreekkamer opgelucht verlaten, ook al gaan ze dood. Ik hoor vaak: ‘wat heb jij een zware baan’, maar ik vind het belangrijker dat ik écht iets voor patiënten kan betekenen.  

Welke aspecten van je werk vind je lastig?
Ik maak me wel zorgen over het feit dat mensen niet altijd de psychische zorg krijgen die ze nodig hebben. Men roept graag: de patiënt staat centraal, maar dat is vaak niet zo. De ziekte staat centraal. In VUmc worden op dit moment geen extra psychologen aangesteld en ik merk dat mijn patiënten vaak te laat door hun dokter worden doorverwezen.
Ik heb kortgeleden in samenwerking met zestig auteurs het boek Psychosociale zorg in de oncologie. Een praktijkboek voor dokters geschreven. Hierin worden handvatten gegeven voor de verwijzing naar psychologen en maatschappelijk werkers. Ik ben trots op dit boek. Het draagt bij aan de benodigde integratie van psychologie in de medische zorg.

Ben jij bang voor de dood?
Ik zou het niet leuk vinden om te sterven maar ik ben niet angstig. Ik ben zelf ook patiënt. Sinds 2012 weet ik dat ik een zeldzame maar stabiele Non-Hodgkinaandoening heb.. Ik ken het gevoel van dreiging, ik weet hoe je na het slechte nieuws even helemaal van de wereld kan zijn en ik begrijp de spanning die mensen voor een uitslag kunnen voelen.
Maar ik vertel het alleen aan patiënten als ze er baat bij hebben. Het gaat niet om mij. Ik wil mijn ziekte sowieso niet te breed uitmeten. Ik ben er open over maar ik wil geen stempel op mij gedrukt krijgen. Een op de drie mensen krijgt kanker, en de meesten leven en werken ook gewoon door.