Maak kennis met – De recherchepsycholoog

Jannie van der Sleen is een recherchepsycholoog en rechtspsycholoog. Ze heeft een eigen advies-en- trainingsbureau op het gebied van het forensische interview genaamd: Kinterview

‘Ik verhoor zelf niet maar geef  trainingen aan rechters en rechercheurs die kwetsbare verdachten, getuigen of aangevers moeten horen. Met ‘kwetsbaar’ bedoel ik dat iemands antwoorden makkelijk kunnen worden beïnvloed, denk aan kinderen en aan mensen met een verstandelijke beperking of een autismespectrumstoornis. Ook geef ik advies in opsporingsonderzoeken waarbij de politie hulp nodig heeft op het gebied van communicatie. Ik wilde na de studie mijn psychologische kennis praktisch toepassen. Dat is me gelukt.

Wat hebben uw adviezen met elkaar gemeen?
‘Verhoren is maatwerk maar in veel gevallen helpt het om bij kwetsbare personen vragen met tekeningen en foto’s te visualiseren. Ook geef ik vaak het advies om het taalgebruik te vereenvoudigen en het tempo te verlagen. Verder probeer ik met mijn adviezen zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen worden beïnvloed.  Politiemensen of officieren van justitie vinden daarom weleens dat we te softe adviezen geven. Wij raden bijvoorbeeld aan om de druk bij verstandelijk gehandicapten niet te veel op te voeren om onjuiste verklaringen te voorkomen, terwijl zij soms liever een keer met de vuist op tafel slaan: die persoon wordt niet voor niks gehoord.’

U bent gespecialiseerd in het horen van kinderen bij vermoedens van seksueel misbruik. Waar besteedt u aandacht aan als u supervisor bent bij dergelijke zaken?
‘Er is niet altijd daadwerkelijk sprake van seksueel misbruik . Misschien is een stoeipartij verkeerd uitgelegd, heeft het kind onder invloed van suggestieve vragen de indruk gegeven dat er iets is gebeurd, of is iemand expres onterecht beschuldigd. Het is mijn taak om ervoor te zorgen dat rechercheurs alle mogelijke scenario’s onderzoeken en weten welke vragen ze daarvoor moeten stellen.’

Vindt u dit werk niet zwaar?
‘Ik vind het bijna beschamend om ‘nee’ te zeggen. Ik kom voor de belangen van de kinderen op maar als ik mij in hun verdriet ga dompelen kan ik mijn werk niet doen. Ik kijk er erg technisch naar. In dat opzicht vind ik het ook erg leuk dat er bij het verhoor van kinderen altijd nieuwe ontwikkelingen zijn. Een vraag die nu bijvoorbeeld speelt: moet de politie kinderen vertellen dat zij geen belastende verklaringen over hun familie hoeven af te leggen als ze worden ondervraagd? Of kunnen kinderen die keuze niet maken?’

U bent ook rechtspsycholoog. Wat betekent dat?
‘Tijdens mijn werk als rechtspsycholoog beoordeel ik de psychologische aspecten van een al afgerond onderzoek. Ik krijg een dossier en rechter vraagt dan bijvoorbeeld wat de verklaring van een kind waard is. De rapporten die ik hierover moet schrijven, ervaar ik als een zware verantwoordelijkheid. Ik vind het vooral spannend als ik op de rechtszitting wordt verwacht omdat de advocaat vragen over het rapport heeft. Je moet dan à la minute beslissen wat verantwoorde en deskundige antwoorden zijn. ‘

Weet u in uw dagelijks leven ook snel of iemand de waarheid spreekt?
‘Haha, nee! Ik kan behoorlijk naïef zijn: ik geloof iedereen.’