Het ABC van de Groepsdynamica

Monique Bekker
Groepsdynamica bevat een rijke terminologie, waar eenieder die zich met groepen bezighoudt, kennis van zou moeten nemen. In de serie Het ABC van de Groepsdynamica worden telkens enkele belangrijke begrippen verklaard.

De H van Halo-effect en Horn-effect

Het halo-effect is genoemd naar de halo (stralenkrans) die op oude schilderijen achter heiligen te zien is. Wanneer een groepslid een goede eerste indruk maakt, worden hem allerlei goede eigenschappen toegedicht, die hem verder op weg zullen helpen in de relatie met de trainer of de groep. Maar ook de groepsbegeleider kan er zijn voordeel mee doen. Presenteer je dus bij een eerste kennismaking op een prettige wijze aan de groep.

Omgekeerd is het voor iemand die een slechte eerste indruk maakt, heel lastig om dit ten goede te keren. Dit negatieve effect wordt soms ook wel het ho(o)rn-effect genoemd, omdat het verwijst naar duiveltjeshoorns. Vroeger leerde je als beginnend docent of trainer dat je beter streng kon beginnen, later kon je de teugels dan wat laten vieren. Gelukkig zijn we tegenwoordig van mening dat we beter kunnen beginnen met een goed contact te maken, en elkaar over en weer respecteren. Dit zal het halo-effect ten goede komen en het horn-effect niet laten optreden. Helaas is het zo dat ook bij mensen die goed op de hoogte zijn van deze effecten, ze toch kunnen plaatsvinden. Je kunt er dus wel opletten, maar ze niet voorkomen.

De I van Informele Leider

De informele leider valt binnen de groep al snel op door zijn intelligentie, daadkracht of handigheid. In wat meer negatieve groepen kan het ook degene zijn die de machtsstrijd om de leiding met de formele leider aan wil gaan om zo zijn positie te verstevigen. Een (informele) leider kan een formele leider in een vervelende situatie brengen. Het is deze persoon die uitdaagt, kennis in twijfel trekt en de leider meestal ongevraagd becommentarieert.

Zodra je als groepsleider te maken krijgt met een informele leider, is het zaak om er goed mee om te gaan. Dit doe je door gebruik van hem te maken en hem niet te negeren uit angst of andere motieven. Deze persoon heeft namelijk veel te bieden. Als anderen het vaak met hem eens zijn, is het zinvol om zijn mening serieus te nemen en er met elkaar over te discussiëren. Belangrijk hierbij is dat je zelf uit de machtsstrijd blijft door discussieleider en geen discussiepartner te zijn. Mocht de invloed van de informele leider te sterk zijn, dan kun je een discussie in subgroepjes organiseren of een ‘stille wand discussie’ (de discussie wordt dan via een flap op de muur gehouden).

Als groepsbegeleider is het heel belangrijk om in de gaten te houden dat deze ‘leiders’ genoeg uitdaging hebben. Dit kan door hem of haar uitdagende vraagstukken aan te bieden of als het om gedragsvaardigheden gaat, te laten zien welk effect hun gedrag op anderen kan hebben. Deze groepsleden zijn zich meestal sterk bewust van het feit dat zij de ‘beste’ zijn. Dit kan hen angstig maken om iets van zichzelf te laten zien en daarbij misschien de fout in te gaan. Voer indien mogelijk een eerlijk gesprek over hun leerwensen. Misschien heeft deze persoon meer uitdaging nodig in het onderwijs of zit hij of zij zelfs wel in de verkeerde opleiding.

Monique Bekker, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, docent/trainer in groepsdynamica bij BOC Onderwijsadvies  en auteur van de boeken ‘Leuker Lesgeven’, ‘Focus op Groepsdynamica’ en ‘Groepsdynamica: werken in en met groepen’.

Reageren? Mail naar A&O-items.