Duivels dilemma of persoonlijk belang?

Sandra Rethmeier | 01-05-2019
Ons leven wordt beheerst door duivelse dilemma’s. Voors en tegens buitelen over elkaar. Gaan we links of rechts, zullen we wel of niet samenwerken? Principes lijken geen rol meer te spelen als het er echt op aankomt. Althans zo lijkt het. Wat is een dilemma eigenlijk, en wat zien we als we even snel een paar issues analyseren?

Het begrip dilemma duidt een keuze aan uit twee of meer alternatieven die even (on)aantrekkelijk zijn. Volgens Wikipedia kan de weg om tot oplossing te komen daarom niet alleen op een logische basis gemaakt worden, maar vraagt het om een zeer persoonlijke keuze. Dat is een aardig uitgangspunt om te gebruiken als we kijken naar de situatie rond bijvoorbeeld het klimaatprobleem, politieke samenwerking en de Brexit.

Bij het klimaatprobleem lijken de dilemma’s wel helder te zijn. Milieubelangen versus economisch gewin. Doorgaan met ons comfortabele leven versus een doemscenario voor de volgende generatie en zo verder. Maar de laatste tijd komt steeds vaker een ander geluid naar voren. Het klimaatprobleem bestaat gewoon niet! Smeltende ijsbergen, slijtende ozonlaag en veranderende temperatuur: allemaal onzin. Een volgend dilemma of een patstelling tussen politieke partijen? Het lijkt eerder een uitgelezen kans tot profilering en provocatie van de gevestigde orde. Struisvogelpolitiek van het zuiverste water. Is dat wat Wikipedia bedoelt met ‘persoonlijke keuze’? Ik geloof er niets van. Het gaat hier namelijk vooral om eigenbelang, zelfverheerlijking en de gevolgen van een narrow-minded focus.

Dat brengt ons naadloos bij het volgende issue, namelijk politieke samenwerking. Hoe verder de standpunten uit elkaar liggen, hoe moeilijker om tot een ‘eensgezinde’ visie te komen. Vooral als je daarin ook je eigenheid wil herkennen. Want geel en blauw wordt nou eenmaal groen, rood en blauw samen geeft paars.
Dilemma’s spelen zich af rond de prijs van principes, geloofwaardigheid op korte en lange termijn en de mogelijkheid om effectief het land te kunnen besturen. Het zou een persoonlijke keuze kunnen zijn om vast te houden aan principes en geen coalitie aan te gaan. Of juist om ten koste van alles aan het roer te komen, om een vinger in de pap te blijven houden.
Maar geen enkele partij die dat expliciet maakt. Geen dialoog om elkaar te bevragen maar alleen debat om elkaar te bevechten. Zonder blikken of blozen switchen van geel naar groen naar blauw als dat beter uitkomt. En precies dat doet mij vrezen dat het uiteindelijk vooral draait om macht. Om status, aanzien en behoud van positie.

De Britten liggen met hun Brexit ergens in het verlengde van dit verhaal. Het leek aanvankelijk of ze de dilemma’s van het wel/niet EU-lidmaatschap wel geslecht hadden, tot het uur U. En nu na een eindeloze reeks onderhandelingen, debatten en voorstellen voor wetgeving is de deadline voor ultieme besluitvorming wederom verlegd. Hele families worden gespleten door dit dilemma. Wat ego’s niet voor elkaar kunnen krijgen, knap staaltje samenwerking hoor!!

Ver van je bed show zou je kunnen denken. Maar niets is minder waar. Degenen met pubers in huis schipperen dagelijks tussen de wens om te verbieden, om half toe te staan of gewoonweg maar loslaten. En diegenen zonder pubers zijn echt niet beter af. Misschien had ik toch wel kinderen gewild, misschien was het dan leuker geweest, misschien kan ik beter scheiden of misschien ook niet.

Duivelse dilemma’s! Het gaat niet om afweging van mogelijkheden of persoonlijke keuzes. Het gaat om individuele eigenheid versus positie in het systeem. Persoonlijke kwetsbaarheid versus narcistische buitenkant. Professionele opvatting versus de potpourri van het leven. Je komt er niet uit met nog meer denken, je draait alleen maar verder vast.

Een advies voor ieder die zich daarin herkent: Stop met piekeren, met draaien, met moeilijk doen. Stap uit je eigen patroon en kies voor jezelf. Doe wat je hart zegt en hak die knoop door!

Sandra Rethmeier, A&O-psycholoog en eigenaar van Spiral Consult.

Reageren? Mail naar A&O-items.