Je bent sprekend je speeksel

Rik Duursma
In het NOS journaal zag ik dat je bij het bedrijf Analyse Me voor slechts 69 euro het ideale kraamcadeau kunt kopen. Je krijgt voor dat bedrag een gepersonaliseerde animatievideo, een oorkonde en een rapport met vijf leuke weetjes.

Eén van die weetjes is of jouw baby een ‘denker’ of een ‘doener’ gaat worden. Het enige dat je hoeft te doen is wat wangslijm opsturen van je pasgeboren kindje.
Je eigen dna opsturen kan ook en dit leert je of je een ‘warrior’ of een ‘worrier’ bent. Mensen met het worrier-gen hebben een lagere pijndrempel en zijn gevoeliger voor stress, maar hebben betere cognitieve functies onder normale omstandigheden. Daarentegen zijn mensen met het warrior-gen juist op hun best onder stressvolle omstandigheden, ondanks bijvoorbeeld pijn en angst.

Analyse Me is niet de eerste die commerciële kansen ziet in dna-diagnostiek. Het Zwitserse bedrijf Karmagenes  beweert door middel van een dna-test de genetische aanleg voor bepaalde karaktertrekken te kunnen meten. Voor 136 euro is een dna-kit te bestellen. De algoritmes voorspellen of iemand bijvoorbeeld aanleg heeft om introvert of extravert te zijn.
Mocht u nog denken, dit soort ideeën zullen wel ontstaan zijn in de Zwitserse bergen, waar een gebrek aan zuurstof op grote hoogte het denkvermogen van de wetenschappers heeft aangetast. Nee, het idee beperkt zich niet tot Zwitserland. Het Nederlandse BrainCompass claimt door middel van een unieke dna-analyse in kaart te kunnen brengen wat onze talenten, intuïties en voorkeuren zijn.

Kunnen we op basis van dna voorspellingen doen over persoonlijkheid en gedrag?
Nee, is ook het antwoord van BrainCompass. Wie we zijn en wat we doen is het gevolg van een complex samenspel tussen nature (dna) en nurture (omgeving). Daardoor is het niet mogelijk op basis van dna voorspellingen te doen over een persoon. Wel heeft het verklarende waarde; het helpt te begrijpen waar natuurlijk gedrag vandaan komt.
Wat ik me afvraag is hoe overtuigend de wetenschappelijke basis is. Kunnen wij inmiddels ‘verklaren’ door middel van dna-analyse wat de biologische aanleg is voor persoonlijkheid? Veel van het bewijs dat aangedragen wordt om de link tussen genen en persoonlijkheid aan te tonen komt uit tweelingstudies.

In 2015 verscheen de allergrootste meta-analyse van Polderman et al. naar tweelingenstudies in Nature Genetics, getiteld: Meta-analysis of the heritability of human traits based on fifty years of twin studies. Hieruit blijkt er ongeveer evenveel invloed te zijn van genen (49%) als vanuit de omgeving. Hoe ga je vervolgens van de wetenschap dat ongeveer de helft van de persoonlijkheid bepaald wordt door genen naar het daadwerkelijk ‘meten’ van bepaalde aspecten van de persoonlijkheid?

Wat zegt de biologie?
Een aantal biologische processen, waarbij onder meer de stoffen dopamine en oxytocine een rol spelen, is betrokken bij emotionele en sociale processen. Oxytocine-niveaus worden in verband gebracht met pro-sociale aspecten zoals empathie, vertrouwen, vrijgevigheid, et cetera. Meerdere onderzoeken tonen aan dat een bepaalde genetische code invloed heeft op de oxytocine-niveaus en daarmee op de pro-socialiteit. Dopamine  wordt in verband gebracht met het opzoeken van nieuwe stimulatie, gereedheid voor actie, doelgericht gedrag, extraversie en de persoonlijkheidstrek avonturisme (Bagozzi et al., 2012).

Het probleem is dat er niet één gen is voor een bepaald aspect van de persoonlijkheid. Elke cel bevat exact dezelfde genen, maar lang niet alle genen zijn in alle cellen actief. Elk type cel heeft een eigen patroon van genexpressie. Voor elke eigenschap zijn vele genen verantwoordelijk. Maar zelfs als er meerdere genen gekoppeld kunnen worden aan een eigenschap, is het nog zo dat genetische informatie wel aanwezig kan zijn, maar niet tot expressie komt door interactie met de omgeving, die ook (laten we dat niet vergeten) voor ongeveer 50% bijdraagt aan de persoonlijkheid.

De moeilijkheid zit dus in het in kaart brengen van het complexe samenspel van meerdere genen die wel of niet tot expressie komen in interactie met de omgeving. De vraag is of de wetenschap al zo ver is dat dit mogelijk is en dat partijen als BrainCompass te voorbarig zijn in het verkopen van ‘oplossingen’.

Wetenschappelijk bewezen of commerciële hype?
De wetenschappelijke onderbouwing voor de claims van organisaties als AnalyseMe, BrainCompass en Karmagenes is naar mijn mening minimaal. Van  onderzoeken die verbanden aantonen tussen bepaalde genetische informatie en persoonlijkheidstrekken, zijn de onderzoeksresultaten niet of nauwelijks gerepliceerd; de resultaten zijn tegenstrijdig en de onderzoeksgroepen klein.

Zonder solide wetenschappelijke basis zie ik wel bezwaren voor het inzetten van dit soort dna-kits. Een rapport waarin bijvoorbeeld jouw biologische ‘IK’ beschreven staat, kan een eigen leven gaan leiden.

Feit blijft wel dat ongeveer de helft van onze persoonlijkheid in onze genen besloten ligt en dat er interessante, veelbelovende onderzoeken gedaan worden op het gebied van (persoonlijkheids)genetica. Er wordt bijvoorbeeld onderzocht welke genen betrokken zijn bij persoonlijkheid, hoe genen aan- en uitgeschakeld kunnen worden, wat de invloed van omgeving en voeding op genexpressie is, et cetera.

Op basis van wat ik tot nu toe heb gezien, ben ik echter nog niet overtuigd van het nut van dna-testen en zie ik vooral een commercieel interessante ‘hype’. Wat de toekomst gaat brengen, is afwachten. Ik ben benieuwd naar uw mening over dit onderwerp!

Literatuur

 

Rik Duursma werkt als organisatiepsycholoog bij Berenschot en helpt organisaties de juiste keuzes te maken in het selecteren en ontwikkelen van mensen. Hij schrijft over de ontwikkelingen op het gebied van assessments en de onderwerpen die hij tegenkomt bij het uitvoeren van assessments.

Reageren? Mail naar A&O-items.