Welbevinden voor teams (1) – Geen kortstondige mode

Godfried Westen | 26-06-2019
Welbevinden – een term waar ik de voorkeur aan geef boven het synoniem geluk – is een thema dat zo af en toe weer in de mode raakt. En dan weer is het een poosje uit. Dat is best vreemd omdat het een onderwerp is dat voortdurend de aandacht zou moeten hebben. Zeker als het gaat om teams.

Onder welbevinden versta ik het ervaren van positieve gevoelens en gedachten. Dat welbevinden goed is voor de prestaties van een team en individuele teamleden is wel duidelijk. Er is onderzoek dat dit bevestigt, al zijn effecten zoals gebruikelijk niet heel eenduidig en wisselend qua grootte. Daar is ongetwijfeld alineariteit mede debet aan. Zo gaat het bijvoorbeeld vaak om een optimaal niveau en – in tegenstelling tot wat de meeste mensen verwachten – geldt niet ‘hoe meer hoe beter’. Zo is ook de relatie tussen geld en welbevinden geen lineaire. De ene keer vinden psychologen bij onderzoek dat er geen relatie is en een andere keer dat er een negatieve of – zoals recentelijk  – een positieve relatie is tussen geld en welbevinden.

Rond welbevinden leven ook nog veel misverstanden. Vaak wordt bepleit de eigen positieve gevoelens en gedachten te versterken met zogenaamde positief psychologische interventies. Al hoewel dat nuttig kan zijn, is dat vaak niet toereikend. Wat ook nodig is, is het versterken van het vermogen om negatieve gedachten en gevoelens effectief te reguleren. En ten tweede, vooral niet alleen het eigen welbevinden centraal te stellen maar ook dat van de collega en medemens. In deze en volgende bijdragen sta ik stil bij wat welbevinden van teams kan versterken.

Effectief hanteren van negatieve gevoelens en gedachten

Negatieve gedachten en gevoelens, die vaak samen voorkomen, horen bij een rijker leven. Het gaat om terugkerende gedachten die het zelfvertrouwen aantasten (‘ik kan dit helemaal niet’; gevoelens van onzekerheid en risicomijding), probleemgerichte gedachten (‘dit probleem is onoplosbaar’; niet in staat zijn om afstand te nemen van het probleem en onvermogen om de aandacht te richten op oplossingen). Gedachten die maar blijven rondcirkelen in je hoofd en die je humeur bederven.

Negatieve gedachten en gevoelens mogen het leven dan wel interessant houden – een leuk leven zonder is niet goed denkbaar – ze zijn niet altijd prettig. We zijn ze dan ook vaak liever kwijt dan rijk. Er zijn effectieve en minder effectieve manieren om ze kwijt te raken, dat wil zeggen te hanteren en reguleren. Gebeurt dat niet effectief, dan vormen de negatieve gedachten en gevoelens een bron van psychologische problemen, waaronder burn-out, aanhoudende somberheid, gegeneraliseerd motivatieverlies (nergens zin in), specifiek motivatieverlies (ik vind mijn werk niet meer leuk) en uiteindelijk soms ook somatische klachten (die dan veelal niet verklaard kunnen worden door lichamelijke oorzaken).

Elke poging je eigen gedachten en gevoelens te negeren is gedoemd te mislukken op de iets langere termijn. Ook je negatieve gevoel of gedachten gebruiken om iets voor elkaar te krijgen bij anderen is weinig effectief. Dat neemt vaak de vorm aan van klagen wat de negatieve gevoelens en gedachten eerder versterkt, zowel bij je zelf als bij de ander.

Wat te doen? Enkele tips

Van psychologen verwacht ik dat ze wel wat ideeën hebben over wat helpt om negatieve gedachten en gevoelens effectief te reguleren. Dit is niet de plek om er uitvoerig op in te gaan. Toch een paar ideeën. Effectief hanteren van negatieve gedachten en gevoel begint bij het besef dat ze zich nu, op dit moment voordoen, dat ze er zijn en mogen zijn. Vervolgens:

  • Sta u zelf toe negatieve gedachten en/of gevoel te ervaren zonder erin onder te gaan (laat staan zwelgen). Probeer te benoemen wat u ervaart. En vraag u zelf eens af wat de bron ervan zou kunnen zijn.
  • Vraag u eens af of de negatieve gedachten en gevoelens u iets duidelijk proberen te maken. Vaak is er een behoefte die te weinig vervuld wordt en aandacht vraagt. Die signaalwaarde kunt u maar beter serieus nemen en er aandacht aan besteden.
  • Vaak richt zich de aandacht op stress veroorzaakt door een manager, collega of de ‘bedrijfscultuur’. Maar wijzelf zijn even vaak bron van onze eigen stress. Door onze ambities en vooral behoefte aan erkenning en waardering. Onderzoek eens hoe u een bron van stress bent voor uzelf. En wellicht daarmee ook voor anderen.

Verwacht niet direct een helder antwoord, maar heb geduld met uzelf. Spreek er eens over met iemand die uw vertrouwen geniet.

Kortom
Effectief hanteren van negatieve gevoelens en gedachten is minstens evenzeer nodig als versterking van positieve gedachten en gevoelens. In een effectief team is men natuurlijk in staat om positief te blijven. Maar er is ook ruimte voor negatieve gedachten en gevoelens, juist omdat teamleden er effectief mee om kunnen gaan. Zo omvat welbevinden in een team dat individuele teamleden goed zorgen voor zichzelf maar ook – minstens even belangrijk – goed zorgen voor anderen. Daar sta ik in de volgende bijdrage bij stil.

Voor wie meer wil weten over dit thema schreef ik het boek Welbevinden.

 

Godfried Westen, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, publicist en eigenaar van de School voor psychologie.

Reageren? Mail naar A&O-items.