Tem de aap

Tem je brein, dresseer je brein, met mindfulness je brein trainen

Angela Koolmees | 26-06-2019

Tem je brein, dresseer je brein, met mindfulness je brein trainenGemiddeld 47% van de tijd zijn we afgeleid. Onze gedachten gaan ergens anders heen dan waar we op dat moment mee bezig zijn. Onderzoek laat zien dat voornoemde stress geeft en ongelukkig maakt, ongeacht de aard van de gedachten (Killingsworth & Gilbert, 2010). Een gemiddelde werkdag zit vol met prikkels die ons verleiden om onze aandacht te laten afdwalen. Mindfulness is een beproefde methode om met afleidingen om te gaan en focus te ontwikkelen.

Voor veel mensen bestaat een gemiddelde werkdag uit een race tegen de klok om alles gedaan te krijgen. Een race met afleidingen in de vorm van geluiden, e-mails, telefoontjes en vooral gedachten over wat er allemaal nog gedaan moet worden. Dit geldt zowel op het werk als thuis. Alle prikkels die ad hoc aandacht en directe actie vragen, geven onrust en versnipperen je aandacht. Dit kan leiden tot multitasken of switchtasken; bijvoorbeeld tijdens het doen van een actie voor deze af is al overstappen naar een volgende actie (Vriesinga, 2019). Het lijkt dan alsof je sneller en meer kunt realiseren en alles onder controle hebt, maar dat is schijn.

Monkey mind
Je hersenen zijn een éénbaansweg en kunnen maar op één ding tegelijk focussen. Het gevolg van meer afleidingen en multitasken is dan ook dat je brein overbelast raakt. Hierdoor worden focussen en prioriteren steeds moeilijker, zodat je eerder fouten maakt, er met je aandacht niet helemaal bij bent en stress zich opbouwt. Dit is het begin van een patroon, dat uitput, minder veerkrachtig maakt en samenwerking, creativiteit en productiviteit beïnvloedt (Adler & Benbunan-Fich, 2012; Aral, Brynjolfsson & Van Alstyne, 2007; Buser & Peter, 2011; Clapp, Rubens, Sabharwal & Gazzaley, 2011). In het boeddhisme wordt dit de Monkey Mind genoemd. Als een aap in de jungle, gaan je gedachten rusteloos, inconsistent, oncontroleerbaar en besluiteloos van de ene naar de andere boom.

Onderzoek laat zien dat de hersenstructuur van mensen met versnipperde aandacht verandert, wat ervoor zorgt dat je minder goed presteert en je intelligentie achteruit gaat (Hallowel, 2005; Jeong & Hwang, 2016; Vriesinga, 2019). Teveel versnippering over een lange periode wordt ook wel Attention Deficit Trait (ADT) genoemd. Volgens de psychiater Hallowel is ADT een gevolg van de huidige tijd en de huidige omgeving waarin we ons bevinden (Hallowel, 2005). Tegenwoordig moeten we vijf keer meer informatie verwerken dan in de jaren tachtig (Vriesinga, 2019). De continue onderbrekingen en overload aan informatie geven overbelasting in ons brein en zorgen voor vermindering van denkkracht (Hallowel, 2005; Vriesinga, 2019).

Telkens dommer
Het proces van continu verspringende aandacht is tevens een veroorzaker van stress doordat je productiviteit met zo’n 44% flink daalt, waardoor taken niet afkomen (Levitin, 2015; Raab, 2017). Van stress is algemeen bekend dat het invloed heeft op onder andere functioneren, slaappatroon en immuunsysteem. Langdurige stress geeft veel risico op uitval door bijvoorbeeld burn-out. Daarbij verandert langdurige stress ook je breinstructuur (Arnsten, 2009; Levitin, 2015; McEwen, 2000). Volgens het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB, 2018) gaf in 2017 ruim 37,1% van de werknemers aan dat werkstress de belangrijkste oorzaak is van het werk-gerelateerde verzuim (Hooftman et al., 2018). Van het totaal van alle beroepsziekten is 42% vanwege burn-out (NCvB, 2018).

Gezien deze cijfers en de kosten die gemaakt worden voor begeleiding en vervanging van uitgevallen medewerkers, is er veel te zeggen voor het belang van het leren omgaan met de stressoorzaken zoals eerder in dit artikel genoemd. Het kunnen omgaan met alle afleidingen en prikkels kan gezien worden als belangrijke vaardigheid in deze tijd, zoals eerder beschreven in het artikel over dreigend baanverlies (Koolmees, 2019). Of zoals neuropsycholoog Mark Tigchelaar stelt: de winnaars van het komende decennium zijn de mensen die hun aandacht goed managen (Vriesinga, 2019). Een interventie die hiervoor in toenemende mate wordt ingezet is mindfulness (Hougaard, 2018; Williams & Penman, 2011).

Mindfulness
Bij mindfulness wordt nog vaak gedacht aan iets waar je heel rustig van wordt. Misschien als iets zweverigs. Vooral iets wat niet past in een werkomgeving waar het gaat om prestatie, efficiëntie en resultaatgerichtheid. Zitten in meditatiehouding en niets doen, lijken hier volledig haaks op te staan. Echter, het is juist het tegenovergestelde.

Volgens Jon Kabat-Zinn, de grondlegger van mindfulness based stress reduction (MBSR) en medegrondlegger van de mindfulness based congnitive therapy (MBCT), is mindfulness: ‘het geven van aandacht op een bepaalde wijze: doelgericht, in het heden en niet-veroordelend’ (Kabat-Zinn, 1994, p. 4). Met deze definitie wordt benadrukt dat je niet weggaat van wat er is, maar juist doelgericht en oordeelloos aandacht geeft aan waar je in eerste instantie van weg wilt: de stress en de prikkels.

Mindfulness gaat niet zozeer over rustig worden, maar over in contact komen met je huidige ervaring en het versterken van je veerkracht om met emoties om te gaan. Dat kan wel als effect hebben dat je rustig wordt. Regelmatige mindfulnessbeoefening leert je te focussen, waardoor je veel efficiënter kunt werken en taken ook echt afkrijgt. Je gedachten gaan niet meer met je aan de haal.

Met je matje naar het werk?
Grote bedrijven als Google, Deutsche Bank, de Amerikaanse Marine en SAP zetten mindfulness in als interventie om uitval te voorkomen. Onderzoek laat zien dat mindfulness op de werkplek een positief effect heeft op het algemeen functioneren van medewerkers. Het vergroot het vermogen om aandacht te richten en te focussen, de samenwerking, het probleemoplossingsvermogen en het kan ziekteverzuim verlagen doordat medewerkers stresssignalen eerder herkennen (Good et al., 2016; Ostafin & Kassman 2012). Voor leiders brengt het een beter vermogen om leiding te geven aan complexe situaties en daarbij hebben leiders die mindful zijn positieve invloed op prestatie, werktevredenheid en betrokkenheid van hun medewerkers (Chiesa & Serretti, 2009; Reb, Narayanan & Chaturvedi, 2012).

Er valt dan ook veel te zeggen voor de inzet van mindfulness in het bedrijfsleven. Vooral als het breed in de organisatie gedragen wordt, kan het een algehele en duurzame verandering brengen. Onderzoeken laten zien dat in organisaties waar mindfulness een vanzelfsprekend onderdeel is van de cultuur, de bedrijfsprestaties betrouwbaarder zijn, met meer innovatie, klanttevredenheid en een beter financieel resultaat (Hougaard, 2018; Ndubisi,2012; Vogus & Sutcliffe, 2012; Vogus & Welbourne, 2003; Weick & Roberts,1993; Weick, Sutcliffe & Obstfeld, 1999). En nee, mindfulness hoeft niet op een matje in de lotushouding. Het kan gewoon op een stoel, lopend of staand.

Dus de redenen om mindfulness in te zetten zijn er te over, met daarbij legio wetenschappelijke onderzoeken om de resultaten te onderschrijven. Met adequaat opgeleide trainers kun je een training inzetten die afgestemd is op de organisatie en waar je met 10 minuten per dag al resultaat bereikt. En wie heeft er nu niet 10 minuten?

Referenties

  • Adler, R. F. & Benbunan-Fich, R. (2012). Juggling on a high wire: Multitasking effects on performance. International Journal of Human-Computer Studies, 70(2), 156-168.
  • Aral, S., Brynjolfsson, E. & Van Alstyne, M. (2007). Information, technology and information worker productivity: Task level evidence. NBER Working Paper 13172.
  • Arnsten, A. F. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature reviews neuroscience, 10(6), 410.
  • Buser, T. & Peter, N. (2011). Multitasking: productivity effects and gender differences (No. 11-044/3). Tinbergen Institute Discussion Paper.
  • Chiesa, A. & Serretti, A. (2009). Mindfulness-Based Stress Reduction for stress management in healthy people: A review and meta-analysis. Journal of Alternative Complementary Medicine, 15, 593-600.
  • Clapp, W. C., Rubens, M. T., Sabharwal, J. & Gazzaley, A. (2011). Deficit in switching between functional brain networks underlies the impact of multitasking on working memory in older adults. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(17), 7212-7217.
  • Good, D. J., Lyddy, C. J., Glomb, T. M., Bono, J. E., Brown, K. W., Duffy, M. K. & Lazar, S. W. (2016). Contemplating mindfulness at work: An integrative review. Journal of management, 42(1), 114-142.
  • Hallowell, E. M. (2005). Overloaded circuits. Harvard business review, 11.
  • Hooftman, W.E., Mars, G.M.J., Janssen, B., De Vroome, E.M.M., Janssen, B.J.M.& Ramaekers, M.M.M.J. (2018). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2017: Methodologie en globale resultaten. Leiden, Heerlen: TNO/CBS.
  • Hougaard, R. (2018). Hoe leiders denken. Amsterdam: Bruna.
  • Jeong, S. H. & Hwang, Y. (2016). Media multitasking effects on cognitive vs. attitudinal outcomes: A meta-analysis. Human Communication Research, 42(4), 599-618.
  • Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever you go there you are: Mindfulness meditation in everyday life. New York, NY: Hyperion.
  • Killingsworth, M. A. & Gilbert, D. T. (2010). A wandering mind is an unhappy mind. Science, 330(6006), 932-932.
  • Koolmees, A. (2019, 1 mei). Het is maar werk (2): Dreigend baanverlies. A&O-items.
  • Levitin, D. (2015, 18 januari). Why the modern world is bad for your brain. The Guardian.
  • McEwen, B. S. (2000). Effects of adverse experiences for brain structure and function. Biological Psychiatry, 48(8), 721-731.
  • NCvB (2018). Beroepsziekten in Cijfers 2018. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.
  • Ndubisi, N. O. (2012). Mindfulness, quality and reliability in small and large firms. International Journal of Quality & Reliability Management, 29(6), 600-606.
  • Ostafin, B.D., Kassman, K.T. (2012). Stepping out of history: Mindfulness improves insight problem solving. Consciousness and Cognition, 21(2), 1031-1036.
  • Raab, D. (2017, 13 september). Calming the monkey mind. Psychology today.
  • Reb, J., Narayanan, J. & Chaturvedi, S. (2012). Leading Mindfully: Two studies on the influence of upervisor trait mindfulness on employee well-being and performance. doi:10.1007/s12671-012-0144-z
  • Vogus, T.J. & Sutcliffe, K.M. (2012). Organisational mindfulness and mindful organizing: A reconciliation and path forward. Academy of Management Learning and Education, 11(4), 722-735.
  • Vogus, T.J. & Welbourne, T.M. (2003). Structuring for high reliability: HR practices and mindful processes in reliability-seeking organizations. Journal of Organizational Behavior, 24, 877-903. doi:10.1002/job.221
  • Vriesinga, Y. (2019, 24 mei). We maken onszelf letterlijk dom door onze aandacht telkens te verplaatsen. NRC
  • Weick, K. & Roberts, K. (1993). Collective mind in organisations: Heedful interrelating on flight decks. Administrative Science Quarterly, 38(3), 357-381.
  • Weick, K.E., Sutcliffe, K.M. & Obstfeld, D. (1999). Organizing for high reliability: Processes of collective mindfulness. In B. Staw & L. Cummings (Eds.), Research in organizational behavior, 1, 81-123.
  • Williams, M. & Penman, D. (2011). Mindfulness: A practical guide to finding peace in a frantic world. Amsterdam: Athenaeum.

Angela Koolmees is A&O-psycholoog en (mindfulness)trainer. Zij begeleidt organisaties in de onderstroom van veranderingen, o.a. door het vergroten van sociale steun vanuit de organisatie, om zo uitval door burn-out, een negatief organisatie-imago en hoge kosten te voorkomen.

Reageren? Mail naar A&O-items.