De Kunst van een Goed Gesprek

Sandra Rethmeier
In ons vak staat het gesprek centraal. Er zijn diverse methodieken om dat gesprek tot het gewenste resultaat te laten leiden. Maar in geen enkel model is er aandacht voor de ‘verborgen’ factoren die het verloop en de uitkomst van het gesprek sterk bepalen. Ze zijn ‘verborgen’ omdat ze niet zomaar bekend of bespreekbaar zijn.

Het gaat om aspecten als status, persoonlijke belangen, ambitie, motivatie, angsten en relatie tussen de gesprekspartners. De kunst is om de impact van deze aspecten goed in te schatten en voldoende op tafel te krijgen. Maar dat is nog niet zo eenvoudig…

Status
Het maakt niet uit of je wel of niet om status geeft. Iedereen neemt een maatschappelijke positie in, en heeft daarmee dus een bepaalde status. Niemand zal echter van zichzelf zeggen dat hij meer status verdient of dat hij een job wil met veel aanzien. Dat doe je gewoon niet. Slechts weinigen zullen een leidinggevende positie vrijwillig inruilen voor een staffunctie, want dat wordt snel gezien als een degradatie. En de voorzitter van een congres is om diverse redenen per definitie iemand met veel status. Kortom, status speelt altijd een rol, is nauwelijks bespreekbaar maar heeft wel veel impact op een diversiteit aan keuzes en beslissingen.

Persoonlijke belangen
Niemand zal ontkennen dat persoonlijke belangen een rol spelen in het proces van meningsvorming, maar om welke belangen het precies gaat, blijft vaak in het duister gehuld. Begrijpelijk omdat ze vaak niet expliciet gemaakt worden, en onbewust op de achtergrond aanwezig zijn. Zakelijke argumenten winnen het gemakkelijk van de persoonlijke belangen en het is dus risicovol om ze in het gesprek in te brengen. Veel veranderingen echter stuiten op weerstand juist vanwege de onvoldoende meegewogen belangen. Beslissingen worden uitgesteld omdat emotionele overwegingen eigenlijk veel sterker zijn maar niet worden uitgesproken. Het is dus essentieel om ruim baan te geven aan de persoonlijk gevoelde belangen.

Ambitie
Bij sommige mensen spat de ambitie ervan af! Maar de neiging is groot om dat onmiddellijk te ontkennen als het zo wordt benoemd. ‘Not done’ om je zomaar ambitieus op te stellen. Om te zeggen dat je voorzitter van de RvB wil worden, of trekker van een nieuw project. Onzin eigenlijk. Ambitieniveau zegt iets over de mate waarin je je betrokken voelt bij een bepaald onderwerp, of je al dan niet bevlogen ermee aan de slag wil. Je eigen ambitie ontkennen of juist meegaan in de flow van een ander levert vooral een ongezonde dosis stress op waar niemand iets aan heeft. ‘Coming out’ is het recept, staan voor je ambitie!

Motivatie
Wat voor motivatie heeft een student psychologie om dat vak te kiezen? Geïnteresseerd zijn in mensen, graag met mensen willen werken… we kennen dat soort argumenten. Maar wat is nou de werkelijke motivatie? En kunnen die studenten zich daarvan al bewust zijn? De echte drijfveren liggen ergens in het persoonlijke levenspad besloten. Bij ervaringen die mensen hebben opgedaan in hun eigen ontwikkeling of bij vrienden en familie. Het lijkt vaak ‘vanzelfsprekend’ dat je ergens voor kiest terwijl de werkelijke motivatie zich ergens in het onderbewuste afspeelt.

Angsten
Het feit dat motivatie niet zomaar transparant is, heeft misschien te maken met het fenomeen van de ‘onberedeneerbare’ angsten. Het is vrij zinloos om mensen een rechtstreekse vraag daarnaar te stellen, terwijl het evident een rol speelt. Er zijn mensen die jarenlang blijven tobben in een functie en uiteindelijk toch ontslag krijgen. En die zich daarna pas afvragen waarom ze niet zelf zijn opgestapt. Er zijn managers die hun medewerkers liever niet confronteren met kritiek ook al stapelen de problemen zich op. Want misschien vinden ze je niet meer aardig, gaan ze over je roddelen of spannen ze een rechtszaak aan. Allemaal angsten die te maken hebben met de afweging wat anderen er wel niet van zullen vinden. Die gerelateerd zijn aan ‘erbij willen horen’ en zeker niet ‘buiten de boot vallen’. Onberedeneerbare angsten hebben ongelooflijk veel invloed op beslissingen, en moeten dus echt op tafel komen in een goed gesprek.

Relatie tussen de gesprekspartners
Sommige gesprekken lopen als vanzelf, vloeiend en vruchtbaar. Andere gesprekken komen moeizaam op gang, stagneren snel en voelen stroef aan. Dat heeft onder meer te maken met de match tussen de partners en de vraag of ze elkaar voldoende aanvoelen om toch tot een zinvol gesprek te komen. De praktijk leert dat intuïtie hier vaak de juiste weg wijst.
Er zit niets anders op dan vertrouwen op je eigen signalen die niet hard te maken zijn, maar die zonder argumenten feilloos aangeven of de match werkbaar gaat kunnen zijn.

Een gesprek over wezenlijke onderwerpen vraagt verdieping en verkenning van bovenstaande aspecten. Noodzakelijk om mijn werk als coach te kunnen doen. Het vraagt om reflectie en zelfinzicht om elk gesprek tot een zinvolle ontmoeting te maken.

Maar als ik het zo op een rijtje zet, vraag ik me af of dat überhaupt haalbaar is.
Ik hoop dat het opschrijven me helpt om het daarna weer snel los te kunnen laten.
En misschien dat ik de zomer ga gebruiken om nog eens een goed gesprek met mezelf te voeren.

Sandra Rethmeier, A&O-psycholoog en eigenaar van Spiral Consult.

Reageren? Mail naar A&O-items.