Algoritmes en teleurstelling

Godfried Westen
Beetje teleurgesteld of misschien wel licht geïrriteerd en gefrustreerd. Dat zijn de overheersende gevoelens na de serie over gebruik van algoritmes in de selectiepraktijk van alweer bijna een jaar geleden. Onder andere vanwege het kleine aantal reacties van lezers.

Op zich lijkt het wel begrijpelijk dat A&O-selectiepsychologen deze ontwikkeling negeren. Ogenschijnlijk wordt hun werk er door algoritmisering niet leuker op. En algoritmisering kun je zien als een bedekte vorm van kritiek op het werk van psychologen. Want het mechanische oordeel is meestal beter, lees betrouwbaarder en meer valide dan het subjectieve, klinische oordeel. En ontwikkelingen die je dwingen tot andere werkwijzen worden door bijna iedereen als minder prettig ervaren. Opmerkelijker vind ik dat onderzoekers op het terrein van de psychologie er zo weinig mee bezig lijken. Ik lees namelijk heel weinig artikelen over ontwerp en gebruik van algoritmes en artificiële intelligentie (AI) in de selectiepsychologie. Terwijl de krant er vol van staat.

Risico
Mijns inziens is negeren een risicovolle strategie voor de toekomst van ons vakgebied. Vergelijkenderwijs zullen weinig vakbroeders hun cliënten aanraden een onontkoombaar feit te negeren. En onontkoombaar is algoritmisering mijns inziens, ook al sluit je je ogen en droom je dat ‘het je tijd wel zal duren’.

Algoritmes en AI zullen het werk van onder meer selectiepsychologen voor een deel overnemen. Ik acht het waarschijnlijk dat het combineren van scores tot  een oordeel en het  combineren van deze oordelen tot een advies, grotendeels overgenomen wordt door algoritmes. En dat zal in snel toenemende mate de kwaliteit van de advisering en dienstverlening zeer ten goede komen.

Er zullen natuurlijk nieuwe problemen ontstaan, maar deze vallen in het niet bij de voordelen, zoals snelheid en toename van betrouwbaarheid en validiteit. Nieuwe kansen voor psychologen zijn er op het vlak van ontwerp van innovatieve tests, algoritmes, het onderzoeken van werking van algoritmes en bewaking van zorgvuldigheid van procedures. Daarnaast verwacht ik dat door algoritmisering en het toenemend belang van de rechten en belangen van de kandidaat, matching van persoon op functies en sectorkenmerken (fit) gangbaar zal worden in plaats van traditionele selectie (geschikt of niet).

Rechts gepasseerd
We zien nu dat andere beroepsgroepen en partijen – commercieel gemotiveerd en niet behept met behoudzucht, zoals onze beroepsgroep eigen – zich op deze sterk groeiende markt werpen. Op het vlak van selectie en matching zien we veel nieuwe spelers die de traditioneel werkende psychologen ‘rechts passeren’.

Ik weet niet of psychologen bij dergelijke initiatieven een rol spelen maar ik vermoed van niet (ik hoop dat ik het verkeerd heb, maar de indicaties wijzen iets anders uit). In zijn algemeenheid schat ik mede hierdoor het risico hoger in op onzorgvuldige procedures en inzet van ondeugdelijke instrumenten zoals de Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) of snel in elkaar geflanste tests. Er wordt dan zonder kennis van zaken door commercie gebakken lucht verkocht aan de klant.

Deze plaag zal zich alleen maar verder kunnen uitbreiden zolang psychologen volharden in ‘doen wat ze deden’. En zo verliezen we als beroepsgroep terrein en boeren we als sector achteruit. Want stilstand mag dan veilig voelen, het is en blijft achteruitgang.

Grote spelers
Er zijn in Nederland enkele grote spelers zoals Eelloo (voorheen Meurs) die wel inzetten op algoritmisering maar zich nauwelijks laten horen. Zo reageren ze niet op vragen mijnerzijds betreffende toepassing van algoritmes. Ik weet niet precies waarom Meurs mijn mails niet beantwoordt maar sluit niet uit dat men het veiliger acht de mond te houden en zo minder slapende honden wakker te maken.

Algoritmes hebben niet alleen in ons vakgebied een negatieve bijklank verworven. Het is jammer dat er niet door de grote spelers meer bijgedragen wordt aan onderzoek en informeren van leken over de voordelen van algoritmes. En de manier waarop men nadelen, zoals het risico van impliciete vooroordelen, hanteert.

Studenten en de toekomst
Gezien de snelheid waarmee de toepassing van algoritmes en AI groeit, zou je verwachten dat er in de studie Psychologie veel aandacht voor is. Echter toen ik afgelopen zomer psychologiestudenten uit Groningen aanbood een toelichting te geven op ontwerp en toepassing van algoritmes in de selectiepraktijk, bleek er geen interesse. Dit lijkt mij geen goed voorteken. In de studie Psychologie zou het onderwerp mechanisering van oordeelsvorming veel aandacht moeten krijgen gezien de overduidelijke trend. Ook neemt het belang van gedegen kennis van statistiek voor ons vak alleen maar toe door de geschetste ontwikkeling.

Prikkelen
Algoritmisering grijpt als een inktvlek om zich heen. Er is bijna geen sector waar toepassing van algoritmes en AI niet sterk groeit. Maar binnen ons vakgebied lijkt er weinig aandacht voor te zijn. Ik kan me vergissen. Hopelijk prikkelt deze uit frustratie geboren bijdrage aan A&O-items lezers die het anders zien en ervaren te reageren. Dan pas ik mijn beeld graag aan.  Reacties naar info@schoolvoorpsychologie.nl

Godfried Westen, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, publicist en eigenaar van de School voor psychologie