Zelfdeterminatie en Corona

Monique Bekker | A&O-items juli 2021

Veel van mijn lezers kennen mij van de artikelen over groepsdynamica en ACT. Omdat het thema voor deze nieuwsbrief onder andere te maken heeft met ‘wensen en dromen na corona’ heb ik mijzelf gewenst om eens vanuit een breder kader te schrijven. Ik kwam bijna vanzelf uit op de Zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan (Zimbardo, 2017).

 

Zelfdeterminatietheorie

Volgens Deci en Ryan (Zimbardo,2017) hebben mensen drie aangeboren psychologische basisbehoeften, die zich onderscheiden van fysiologische behoeften. Deze drie basisbehoeften zijn samengevat als volgt:

  1. Autonomie: de behoefte om de regisseur van je eigen leven te zijn, zodat je je eigen kompas kunt volgen. Dit wil echter niet zeggen dat je anderen niet nodig hebt. Centraal staat just dat je voelt dat je zelfkeuzes mag maken, en je daar goed bij voelt.
  2. Competentie: de behoefte om te laten zien wat je kunt, en daarop te vertrouwen dat dat mag. Je streeft doelen na en bent trots op wat je hebt verwezenlijkt.
  3. Verbondenheid: de behoefte om interactief te zijn, je met anderen te verbinden en er voor anderen te zijn. Het streven om ergens bij te horen.

 

Terugkijken op de coronacrisis

1. Autonomie
Als ik terugkijk naar wat ik het meest vervelend aan de maatregelen vond, is het – naast het niet kunnen knuffelen van mijn uithuiswonende kinderen – de avondklok. Dit verbaasde mij omdat ik tijdens deze periode vrijwel nooit ’s avonds op pad hoefde. En als dat toch zou moeten, zou ik als psycholoog ook nog wel een plausibele verklaring kunnen opvoeren. Nee, het ging vooral om het inperken van de autonomie. Iemand (in dit geval de overheid) bepaalt dat jij niet kan beschikken over wat je wil doen met je tijd en je ruimte. Mijn gevoel van vrijheid en zelfbeschikking waren echt in het geding. Toen de avondklok verdween voelde ik vrijwel direct een ongekend gevoel van vrijheid, terwijl het nog bijna twee weken duurde voor ik echt een keer na 22.00 buiten moest zijn. Dit heeft mij echt verbaasd. Deze basisbehoefte was sterker dan ik voorheen had gedacht.

2. Competentie
Heeft corona mij meer vertrouwen in eigen kunnen gegeven? Als ik deze vraag op mijzelf laat inwerken denk ik vooral terug aan het online ‘geploeter’. Trainen en coachen via Zoom en MS teams waren hobbels om te nemen, en ook de diverse workshops en zelfs een webinar over online groepsdynamica, kostten mij vooraf heel wat spanning en stress. Langzamerhand groeide het vertrouwen en kwamen er ook voordelen in beeld. De tijd die ik doorgaans kwijt was aan reizen, leverde door het wegvallen hiervan, veel tijdswinst op. Ook het werken in eigen, veilige omgeving droeg eraan bij dat ik meer zelfvertrouwen had tijdens een training. Als ik iets wilde toelichten of opzoeken waren er vertrouwde bronnen binnen handbereik. Ook scheelde het blaren op de voeten, en sjouwen met de laptop. Niemand zag immers dat de hakken waren vervangen door pantoffels. Inmiddels voer ik moeiteloos coachingsgesprekken online, en hebben zowel ik als mijn deelnemers veel plezier beleefd aan de online ACT trainingen. Ik werk nog altijd liever ‘live’ maar ik heb geen bezwaren meer tegen online. Ik ben daar echt meer competent in geworden.

3. Verbondenheid
In een van mijn eerdere columns (‘Cohesie: de smeerolie van de groep’, over online groepsdynamica) schreef ik dat in het coronatijdperk en in de digitale wereld verbondenheid meer dan ooit belangrijk is. Zonder verbondenheid kun je letterlijk niet meedoen aan de bezigheden van de groep. In de digitale groep is iedereen ‘zien’ buitengewoon belangrijk, schreef ik destijds. Dat gold ook voor mij als mens, maar ook in mijn werk. In mijn privé omgeving probeerde ik de contacten met familie en vrienden zo goed mogelijk in stand te houden, op een veilige manier. Als familie ontdekten we het whatsapp-bellen opnieuw, met vriendinnen ging ik na jaren weer eens skypen, en we herontdekten het lekker lang bellen in plaats van het appen. Ook stuurden we filmpjes naar elkaar om toch van elkaars belevingen op de hoogte te blijven. Vakantie in eigen land, en je verbonden voelen met de mooie Nederlandse natuur, bleek onverwacht leuk en boeiend.

Als opleider en psycholoog heb ik gezocht naar manieren om de verbintenis met mijn cliënten of mijn cursisten zo goed mogelijk vorm te geven. Voor mij was het een ontdekking om in plaats van nonverbaal je gevoelens te delen, dit nu te benoemen. Uitspreken dat iets je raakt, of blij maakt, was al iets wat ik vaker deed, maar om de armoede van het verminderde  contact te compenseren, gaf mij dit veel moed en kracht. Ook de chatfunctie en de symbooltjes werkten prettig wanneer iemand iets wilde laten weten. Sheets delen vond ik daarentegen weer niet zo prettig. De beelden van de deelnemers werden kleiner of verdwenen helemaal, en ik verloor het contact met de groep. Steeds minder sheets laten zien, en vaker aan het werk met subgroepen en interactieve werkvormen, leverde mij veel meer verbondenheid op. Dat wil ik graag vasthouden. Vooral diverse ACT oefeningen bleken erg goed via de computer te lukken, en het meekijken in de subgroepjes, paste digitaal beter dan in het echt een ruimte binnenlopen.


En nu….

Terugkijkend kan ik zeggen dat het coronatijdperk mij dus best wat positiefs heeft gebracht.

Dat kan ik zeggen vanuit de ervaring dat er geen dierbaren ernstig ziek zijn geworden, of zelfs zijn overleden. Ik heb wel gezien hoezeer het mijn dierbaren heeft beperkt en begrensd. Misschien zat ik qua leeftijdsfase wel in de beste groep. Ik hoefde niet per se naar festivals en nachtclubs, en ik ben niet dusdanig eenzaam dat ik veel bezoek en aanloop nodig had. Een luxepositie dus. Toch heb ik het ontvangen van de tweede vaccinatie als een bevrijding ervaren. Alsof je eindelijk weer de deur openzet, na een langdurig isolement. Vanuit de kennis over gedragsverandering vermoed ik dat het leven weer snel zijn ‘normale’ gang gaat, en dat iedereen weer zijn eigen fouten gaat maken. Wat ik vasthoud is dat ik niet meer tegen de digitale wereld hoef op te zien, dat ik wandelen leuker vind dan ik dacht, en dat ik mijn handen veel blijf wassen. Eigenlijk best simpel…

Ik wens jullie een mooie zomer, waarin je eigen keuzes kunt maken, kunt laten zien wie je bent en je je kunt omringen met mensen waar je van houdt. Tot in het najaar.

TIP: Trainingen geven is mijn lust en leven, en daar ga ik graag mee door. Regelmatig geef ik trainingen voor psychologen. Kijk op de agenda van het NIP of op mijn website voor meer informatie.

 

Literatuur

  • Zimbardo et. Al (2017), Psychologie een inleiding. Amsterdam: Pearson Benelux