Onmacht van de onwrikbare overtuigingen

Sandra Rethmeier | A&O-items, november 2021

Onze bestuurders hebben een onwrikbaar vertrouwen in zichzelf. Een rotsvaste overtuiging dat ze de juiste visie hanteren. Dat ze fouten hebben gemaakt, alla, maar die gaan ze zelf weer even repareren. Ze geloven ook dat ze hun eigen cultuur kunnen veranderen en denken dat het met dezelfde partijen kan gebeuren. De vraag is of deze bestuurders wel zo onwrikbaar zijn als het lijkt. In het verlengde daarvan is het interessant om te zien wat voor voorbeeldfunctie zij uitdragen en hoe realistisch het is om te denken dat noodzakelijke veranderingen ook werkelijk plaats zullen vinden.

De onwrikbaarheid van politieke overtuigingen zien we dagelijks voor ons. Neem het eerste het beste debat en de overtuigingen vliegen je om de oren. Met ferme opinies, scherpe veroordelingen en harde woorden wordt de overtuiging voor het voetlicht gebracht. Respectloos en zonder een millimeter speelruimte voor enige toenadering. Je zou bijna geloven dat er aartsvijanden tegenover elkaar staan.

Maar als je over de periode van het afgelopen jaar kijkt, ziet het er anders uit. Er heeft zich een slepend proces voltrokken van een demissionair kabinet met ernstige interne problemen, naar verkiezingen en langdurige formatiepogingen. Aanvankelijk ging de stoere taal door. Stevige uitspraken over verandering en vernieuwing, over inclusie of juist uitsluiting van vakbroeders, en diepgevoelde beloftes aan de kiezers. Maar ineens was er het omslagpunt!

Alle principes overboord

Weliswaar in gepaste deemoed, maar verbroedering en gezamenlijkheid zijn het nieuwe adagium. De demissionairen hebben zichzelf opnieuw uitgevonden! Zij treden straks letterlijk onveranderd aan. Dezelfde stralende hoofdrolspelers op de foto op het bordes als vier jaar geleden. Alle eerdere principes overboord gegooid. Wij gaan het samen maken! Wij zetten een nieuwe toon en doen dat met elkaar omdat wij daartoe heel goed in staat zijn. Onze onderlinge problemen zijn ondergeschikt, sterker nog, die scherpen ons in de hernieuwde samenwerking. Wat een lachertje! Onwrikbare overtuigingen? Nee dus. Volksverlakking? Ook niet. Ik zou zeggen, tunnelvisie. Eigen belang. Status en narcisme.

Deze opstelling is natuurlijk niet zonder consequenties. Bestuurders geven immers het voorbeeld. Aan medebestuurders, aan ambtenaren, aan de bevolking en aan de rest van de wereld. Als zij een onwrikbare houding aannemen, stinkend van eigendunk, dan kunnen alle anderen dat dus ook. Kennelijk is dat de juiste manier van acteren. En als de bestuurders vervolgens hun eigen wezenlijke principes overboord gooien om maar in het kabinet te kunnen blijven, dan mogen wij dat in de samenleving dus ook. In wezen versterkt dit de verdergaande splitsing tussen mensen. Tussen groepen mensen. Segregatie dus. Het leidend thema is ‘ik ben ok, jij bent niet ok’. Eigen belang boven maatschappelijk belang, en na ons de zondvloed.

Nee, ik ben niet erg optimistisch gestemd. Er is maar één sleutelfactor aanwezig om in het landsbelang veranderingen door te kunnen voeren, en dat is Urgentie. Ik zie ook wel dat er meer draagvlak ontstaat in de zin van gezamenlijk besef dat het anders moet. Maar het ontbreekt aan visie of koers, aan leiderschap, aan transparante communicatie en een passende cultuur. Het is ondenkbaar dat de oude cultuurdragers met elkaar de eigen bestuurscultuur kunnen veranderen. Geen één adviseur die daarin gelooft. Het is als oude wijn in nieuwe zakken. Of erger nog, oude wijn in oude zakken. Zoals Einstein het zei: ‘We kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt’.1

Het begrip ‘onwrikbaar’ past niet meer in deze tijd. Het is veel te digitaal en leidt tot verwijdering en onbegrip. We moeten op zoek naar elkaars kracht, om de wezenlijke thema’s te lijf te kunnen gaan. Integrale oplossingen waarbij alle spelers hun bijdrage leveren zijn de nieuwe toekomst. Wellicht dat het digitale bestuur van Nederland op tijd de ogen opent en werkelijk in staat blijkt te zijn tot vernieuwing.

 

Referenties

1 www.citaten.net