Na ons de zondvloed? Tijd om een brug te slaan

Sandra Rethmeier | A&O-items april 2021

Na ons de zondvloed… Die mentaliteit steekt jammer genoeg steeds vaker de kop op in onze maatschappij. Neem het klimaatbeleid, de gaswinningskwestie of de recente toeslagenaffaire. Het is nodig om een brug te slaan om die vloed te trotseren. Hoe kan onze beroepsgroep daar een rol in spelen?

After us the deluge? is de titel van een prachtig fotoboek gemaakt door Kadir van Lohuizen. De subtitel luidt The Human Consequences of Rising Sea Levels. Treffend beeldmateriaal met weinig woorden. Het boek schetst een beangstigend beeld van hoe we ons leven inrichten zonder te zien wat we daarmee in de wereld feitelijk aanrichtenEigenbelang en gewin op korte termijn zijn leidend geworden, respect voor de natuur en onze kinderen zijn naar de achtergrond verdreven. Ieder zijn eigen waarheid. Ik ga de parallel trekken met een paar actuele maatschappelijke issues waarin dit psychologische proces zich voltrekt. En sluit af met een paar reflectieve vragen voor onze beroepsgroep.

 

Polarisatie en versplintering

Het ego centraal, het eigen belang voorop. Het leidt onherroepelijk tot splitsing in onze maatschappij. We zien het bij uitstek in de politiek. In polariserende uitspraken van prominente politici en in versplintering van partijlandschap. En de leiders geven natuurlijk het voorbeeld aan de volgers, de burgers, die naadloos volgen in de verharding en de verwijdering. Laten we op politiek niveau een snelle scan maken van de zondvloed die komt na de toeslagenaffaire. Na de kwestie van de gaswinning in Groningen. En na de paniek van Ollongren over haar positieve coronatest, die resulteert in een toevallige foto van haar gevoelige aantekeningen.

Hoe zit het met ‘de zondvloed’ na de kinderopvangtoeslagenaffaire? Belangen van politici en ambtenaren enerzijds die keihard ingrijpen op vermeende fraude en er tegelijkertijd voor zorgen dat de consequenties van hun arbitraire handelen niet naar buiten komen.

Belangen van oppositie en integere politici anderzijds, die eenmaal vastgebeten in het probleem niet meer loslaten, het onrecht is te erg. En dan zijn er nog belangen van getroffen burgers en andere betrokkenen. Wat weegt hier het zwaarst? Wie durft het boetekleed aan te trekken? Willen we eigenlijk wel dat de boosdoeners ook werkelijk verantwoordelijk worden gehouden, of schampt een van deze kwesties ons eigenbelang en kleurt dat ons antwoord?

Hoe zit het met ‘de zondvloed’ na de gaswinningskwestie? De gasbelangen (NAM-Shell) waren groot. Er moest geld verdiend worden, er is natuurlijk brandstof nodig, en ja, jammer dat de huizen in Groningen dan in elkaar storten… Wat staat daar dan tegenover? We moeten solidair zijn, leveren eigen gemak in, betalen mee aan de schade, zeggen dat het ons buitengewoon spijt dat we niet eerder hebben opgetreden. Nemen we voor lief dat we doelstellingen niet kunnen halen, dat we misschien gezichtsverlies lijden? Gaan we nu een transparante visie geven op de mogelijkheid van alternatieve brandstoffen?

 

De samenleving gaat op tilt

En dan het ultieme wegwerpgebaar. Na ons de zondvloed, zoek het allemaal uit, wij gaan gewoon door: de kwestie van de gefotografeerde notities van verkenners Ollongren en Jorritsma, notities die personen, partijen en de hele samenleving schaden. Onze premier Rutte is de eerste die onwrikbaar en ongenuanceerd stelt dat niemand uitleg gaat geven. Maar de samenleving gaat op tilt. Steeds meer mensen roepen dat dit moet worden uitgezocht. Collectieve verontwaardiging ontstaat. Arib neemt haar verantwoording en belegt een debat voor de Tweede Kamer zoals het hoort. Rutte gedist. En niemand die hardop vraagt waarom hij zich zo heeft opgesteld.

Op het moment van schrijven is nog onbekend hoe het debat zal gaan verlopen. Maar stiekem hoop ik vooral dat het niet tot debat komt. Ik hoop op een buitengewoon integere redevoering van beide verkenners. Die zoveel openheid geven dat de hele Kamer stilvalt. Dat ons alleen nog een diepe zucht rest, een teken dat het tij nog gekeerd kan worden.

En als het toch een debat wordt, dan hoop ik op spetterend vuurwerk. Op schrijnende verklaringen, op absurde uitspraken en modder op alles wat om modder vraagt.

 

Reflectie op ons bestaan

En ja, ik had jullie nog wat reflectieve vragen beloofd tot besluit. En je denkt nu misschien net als ik hoe ik die brug kan gaan slaan. Maar After us the deluge gaat niet alleen over water, over politiek of over een systeem. Het gaat over onze opvattingen en ons gedrag. Over onze voorkeuren, onze manier van communiceren en over de relaties die we wel of niet aangaan. Als we het tij willen keren, als we zorg willen dragen voor alles wat na ons komt, dan vraagt dat om reflectie op ons bestaan. Voor professionals zou ik wensen dat het antwoord op onderstaande vragen vanzelfsprekend is, evenals de bezinning of verdieping die daarmee gepaard gaat.

  • Herken jij het proces van ‘na ons de zondvloed’, bij jezelf en bij anderen?
  • Zijn de vragen van onze cliënten ook zo gekleurd door eigen gewin en belang?
  • Ben jij in staat om met zelfreflectie je eigen handelen onder ogen te zien?

Het tij keren, de zondvloed voorkomen; het vraagt veel van ons. Een uitdaging voor onze beroepsgroep om zelfreflectie in de brede samenleving geïntegreerd te krijgen.

I wish you all good luck.