ACT in groepen, de praktijk (3)

Monique Bekker | A&O-items 23-09-2020
Veel van mijn lezers kennen mij van de artikelen over groepsdynamica. Groepsdynamica inspireert mij nog elke dag. Toen ik echter enkele jaren geleden met Acceptance en Commitment Therapy (ACT) in aanraking kwam, ontstond bij mij de grote wens om de principes van ACT in te zetten in groepen. Werken met groepen geeft mij altijd veel energie, en ik geniet van de interactie met de deelnemers en hoe zij met elkaar oefenen en elkaar stimuleren. In deze aflevering wil ik een van de vervolgbijeenkomsten van een ACT-groep nader beschrijven.

Affectiefase
Wanneer de controlefase binnen de groep goed doorlopen is, zie je dat groepsleden steeds meer verbonden zijn met elkaar. De groep stroomt een volgende fase binnen, de affectiefase. In mijn beleving duurde het deze keer langer voor de groep zijn draai had gevonden. Zou het de invloed van corona en/of het digitale samenzijn kunnen zijn?

Het is lastig om daar een antwoord op te vinden, want ook mijn eigen angsten en ongemak, speelden een rol in het begeleiden van een groep in deze opmerkelijke tijd. Vanuit de ACT-benadering mogen deze er zijn. Sterker nog, het bespreken van jouw schijnbare tekortkomingen als groepsbegeleider kunnen zelfs als voorbeeld dienen om de groepsleden over een drempel te laten stappen. Je bent immers ook maar een mens.

Zelf vind ik dit best een lastig aspect. Ik heb namelijk (strenge) regels in mijn hoofd, hoe een groepsbegeleider zich dient te profileren. Mijn verstand ‘Loes’ heeft een hele lijst met eisen waar een goede groepsbegeleider aan dient te voldoen. Het zichtbaar maken van angsten en onzekerheden horen daar absoluut niet bij. Toch laat ik Loes af en toe even sudderen, en bespreek ik met de groepsleden dat ik baal van het digitale gebeuren en de afstandelijkheid die dat met zich meebrengt. Het past niet bij mijn waarden.

Ik besloot daarom mijn groep te ontvangen in een ruimte waar de hygiëne en onderlinge afstand gewaarborgd konden worden. We waren er allemaal blij mee. Het samenzijn bevorderde de groepsontwikkeling in positieve zin en we kwamen als groep in de affectiefase terecht. Als een groep de affectiefase bereikt, ontstaat er meer stabiliteit in de groep en voelen de groepsleden zich meer verbonden met elkaar (Bekker, 2020). Dit is doorgaans een prettige fase, waarin de productiviteit van de groep wordt versterkt. Men wordt opener en houdt meer rekening met elkaar.

Vanuit de ACT-benadering is het belangrijk om aandacht te blijven houden voor de inbreng van de deelnemers. Sommige deelnemers gedijen goed binnen een harmonieuze situatie en kunnen daardoor de groepssfeer krampachtig willen behouden, ten koste van datgene wat ze willen leren. Negatieve gevoelens of aandacht voor individuele wensen kunnen op de achtergrond raken om de prettige sfeer niet te verstoren. Ook als begeleider kun je je ‘verleid’ voelen tot eenwording met de groep. Hierdoor kunnen de grenzen vervagen tussen professionaliteit en vriendschap.

Het zelf
In deze fase is het vanuit de ACT-benadering heel prettig om ‘het zelf’ uit te diepen en jezelf in relatie tot de anderen te bekijken. Groepsleden merken daarmee op dat ze iets kunnen betekenen voor een ander en dat ze gewaardeerd worden om wie ze zijn. Door oefeningen te doen vanuit diverse perspectieven merken deelnemers dat hun beleving van wie ze zijn en hoe ze overkomen niet altijd klopt. De feedback die je van elkaar meekrijgt betekent meestal veel voor de groepsleden. Ook doen we oefeningen om eens te experimenteren met ander gedrag. Hoe zou je je bijvoorbeeld willen presenteren aan mensen die jou nog nooit gezien hebben?

Rijke oefeningen in de affectiefase
Mijn favoriete oefening is ‘Kijken naar je eigen film’ (Jansen, 2019). In deze krachtige oefening kijken de deelnemers om de beurt naar een eigen, denkbeeldige film van hun eigen leven. De setting is zo opgesteld dat je echt met elkaar luistert naar het verhaal dat iemand vertelt. Je bent de hoofdrol in je eigen film. Je ziet je eigen levensverhaal voorbijkomen door alleen maar te vertellen en op te merken wat er voorbijkomt. De andere groepsleden ‘kijken’ mee, en geven hun, doorgaans empathische, reacties. Dit vergroot het gevoel van zelfcompassie bij de ‘hoofdrolspeler’, en daarmee ontstaat er meer liefde en aandacht voor hetgeen hij of zij heeft meegemaakt.

Ook komt het voor dat groepsleden zichzelf niets gunnen. Zelfs een kleine attentie regelen voor zichzelf, is vaak al lastig. In de groep maken we dan een ‘zelfcompassiekalender’, vergelijkbaar met een adventskalender. Deelnemers vullen kleine attenties in, die voor hen prettig zijn. Elke dag of week kiezen ze een hokje en vervullen ze een attentie voor zichzelf. Door het bespreken in de groep van welke attenties er zoal voorbijkomen, brengen deelnemers elkaar op ideeën. Een attentie kan zijn ‘een lekker bad nemen’ of ‘de telefoon eens niet opnemen’.

De kracht van de groep
Wanneer de groepsleden merken, vanuit perspectiefwisselingen, dat hun pijn echt is, kunnen zij wellicht openstaan voor het ervaren van de pijn en minder snel gaan vermijden. Een sterk verbonden groep durft angst en pijn te delen, maar zal elkaar ook stimuleren in het delen van plezier, en het bevragen over helpende attenties. Elkaar steunen in het doen van de oefeningen versterkt de cohesie in de groep. Juist in groepen komen enkele prachtige ACT-oefeningen veel beter tot hun recht.

Aan het eind van deze bijeenkomst geef ik wederom een stukje psycho-educatie over de kracht van het zelf en hoe je verstikt kunt raken in je positieve of negatieve zelfbeeld.

Hoe het verder gaat met de deelnemers en of de training hen heeft geholpen, vertel ik een volgende keer. Ben je niet bereid om daarop te wachten, dan kun je me bellen of mailen.

TIP
Wil je zelf ook een groep begeleiden vanuit de ACT-invalshoeken, omdat je al wat van ACT weet? En/of ben je nieuwsgierig naar oefeningen uit ACT? Of wil je gewoon meer weten over groepsdynamica? Gebruik dan de kans om de eendaagse training ACT voor groepen te volgen, waarbij je tevens accreditatiepunten kunt krijgen voor je registratie als A&O/A&G-psycholoog.
Op 30 oktober start er weer een 1-daagse training.

Literatuur

  • Bekker, M.E. (2020). Groepsdynamica: werken in en met groepen. Amsterdam: Boom.
  • Jansen, G. (2019). Uit liefde voor jezelf. Zaltbommel: Thema.

 

Monique Bekker, Registerpsycholoog NIP/ Arbeid & Organisatie, docent/trainer in groepsdynamica bij BOPadvies en auteur van de boeken ‘Leuker Lesgeven’, ‘Focus op Groepsdynamica’ en ‘Groepsdynamica: Werken in en met groepen’ (2020, 2e herz. druk).