Cijfers en trends

  • Hoeveel werknemers hebben psychische klachten?
  • Hoe groot is de psychosociale arbeidsbelasting van werknemers en zelfstandigen?
  • Wat is de trend in burn-out?
  • Hoe hoog is het verzuim door psychische klachten?
  • Hoeveel mensen raken arbeidsongeschikt door psychische klachten?
  • Hoeveel kost het als een organisatie niets doet aan psychische klachten?

Hoeveel werknemers hebben psychische klachten?

  • Ruim 4 op de 10 mensen krijgt ooit in zijn leven te maken met een psychische aandoening. Depressie komt daarbij het vaakst voor.
  • In de werkende leeftijd heeft circa 20% van de mensen te maken met een lichte of matige psychische aandoening die goed behandelbaar is, zoals angst of depressie.
  • Ongeveer 1,7% van de Nederlandse bevolking heeft een ernstige psychische aandoening (EPA). Hiervan werkt maar een klein deel: ongeveer 19% heeft een betaalde baan.
Meer cijfers zijn te vinden via onder meer CBS, Trimbosinstituut en Phrenos

Hoe groot is de psychosociale arbeidsbelasting van werknemers en zelfstandigen?

  • 41,6% van de werknemers, 51,6% van de zelfstandigen met personeel (ZMP) en 48,1% van de zelfstandigen zonder personeel (ZZP) mist of verwaarloost weleens familie- of gezinsactiviteiten door het werk. 9,2% van de werknemers, 18,2% van de ZMP en 9,1% van de ZZP doet dit zelfs vaak tot zeer vaak.
  • 45% van de werknemers geeft aan weinig autonomie te hebben. Als gekeken wordt naar type contract van de werknemer dan valt op dat met name oproep- en invalkrachten (72%) en uitzendkrachten (68%) aangeven weinig autonomie te ervaren. Bij werknemers met een vast contract is dit 39% en bij een tijdelijk contract 58%.
  • 38% van de werknemers geeft aan te maken te hebben met hoge taakeisen, t.o.v. 47,5% van de zelfstandigen met personeel en 25,8% van de zelfstandigen zonder personeel. Als gekeken wordt naar type contract van de werknemer dan geeft 41% van de werknemers met een vast contract, 33% van de werknemers met een tijdelijk contract, 34% van de uitzendkrachten en 30% van de oproep- of invalkrachten aan hoge taakeisen te ervaren.
  • 23% van de werknemers ervaart agressie en geweld door derden op het werk, met name vrouwen (29,9% t.o.v. 16,9% van de mannen).
  • 17,3% van de werknemers, 13,4% van de zelfstandigen met personeel en 8,1% van de zelfstandigen zonder personeel ervaart enkele keren per maand of vaker burn-out klachten. Als gekeken wordt naar type contract van de werknemer dan geeft 17% van de werknemers met een vast contract, 14% van de werknemers met een tijdelijk contract, 21% van de uitzendkrachten en 9% van de oproep- of invalkrachten aan enkele keren per maand of vaker burn-out klachten te ervaren.
  • 14% van de werknemers ervaart weinig sociale steun van de leidinggevende
  • 4% van de werknemers ervaart weinig sociale steun van collega’s
  • 9,8% van de werknemers, 13,9% van de zelfstandigen met personeel en 12,7% van de zelfstandigen zonder personeel geeft aan niet gemakkelijk aan de psychische eisen van het werk te kunnen voldoen.
De cijfers zijn uit afkomstig uit de TNO en CBS NEA (2018) en ZEA (2019) enquête, factsheet NEA (2018) en Arbobalans 2018. Deze bronnen en aanvullende informatie zijn te vinden via de databronnen van TNO en CBS.

Wat is de trend in burn-out?

  • Burn-out betreft mentale uitputting, met als belangrijkste kenmerk extreme vermoeidheid.
  • Burn-out is per definitie werkgerelateerd. Werk of activiteiten die op werk lijken, zijn de oorzaak van de burn-out klachten: structurele, doelgerichte activiteiten met een verplichtend karakter.
  • Het aantal mensen met burn-out is de afgelopen jaren min of meer constant gebleven.
  • Wel is er een lichte stijging te bespeuren in burn-out bij vrouwen. CBS/TNO brachten in 2018 hierover de volgende video (1.13 min) uit.
  • Verder komen uitputtingsklachten vaker voor bij mensen die hun loopbaan starten (jongeren) of hun carrière aan het afbouwen zijn (ouderen).
  • Andere groepen met meer kans op burn-out zijn werkenden met een allochtone achtergrond, hoger opgeleiden, uitzendkrachten en mensen werkzaam in het onderwijs.
Meer informatie: Burn-out. Feiten en fictie. Prof. dr. Wilmar Schaufeli, De Psycholoog, september 2018.

Hoe hoog is het verzuim door psychische klachten?

  • In circa 1 op de 3 gevallen zijn psychische klachten de oorzaak van ziekteverzuim.
  • Waarbij de trend is dat het verzuim door psychische aandoeningen in relatie tot andere oorzaken van verzuim de afgelopen jaren toeneemt.
  • Bij vrouwen zijn psychische aandoeningen met 40% de grootste veroorzaker van verzuim.
  • Bij mannen zijn psychische klachten met ruim 26% de tweede veroorzaker van verzuim, na klachten aan het bewegingsapparaat.
  • In de leeftijd van 25 tot 45 jaar zijn psychische aandoeningen met 46% de belangrijkste oorzaak van ziekteverzuim.
De cijfers zijn uit 2017. Meer cijfers en informatie over ziekteverzuim zijn te vinden op volksgezondheidenzorg.info van RIVM in opdracht van ministerie van VWS.

Hoeveel mensen raken arbeidsongeschikt door psychische klachten?

  • Bij 40% van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen WIA/WAO was de hoofddiagnose een psychische aandoening.
  • De psychische aandoeningen waren grotendeels het gevolg van een reactie op ernstige stress, zoals burn-out.
  • Relatief gezien zijn veel mensen jonger dan 35 jaar die in de WIA terecht komen door psychische problemen.
  • In absolute zin is de grootste groep tussen de 55-64 jaar die een WIA uitkering krijgt als gevolg van psychische problemen.
De cijfers zijn uit 2017. Meer cijfers over arbeidsongeschiktheid zijn te vinden op volksgezondheidenzorg.info van RIVM in opdracht van ministerie van VWS.

Hoeveel kost het als een organisatie niets doet aan psychische klachten?

  • Als organisatie niets doet, leiden psychische problemen vaak tot ziekteverzuim en arbeidsuitval van de medewerker.
  • De kosten per werknemer voor een gemiddelde verzuimdag zijn 250 euro. Dit is gebaseerd op directe kosten van loondoorbetaling en arbodienstverlening, maar zonder de indirecte kosten zoals vervanging of productieverlies.
  • De duur van verzuim door psychische klachten is gemiddeld 180 dagen.
  • De verzuimkosten per werknemer die uitvalt door psychische klachten komen dan gemiddeld uit op 45.000 euro.
  • Een organisatie kan met een online tool de kosten van verzuim door psychische klachten in de eigen organisatie berekenen.
  • TNO heeft een online verzuimcalculator die naast verzuim, een berekening maakt van WIA en reïntegratiekosten.
Deze cijfers zijn gebaseerd op onderzoeks- en branchegegevens van TNO en CBS, en zijn gepubliceerd op de website van Samen Sterk Zonder Stigma.  
Lees meer in de Toolbox werk en psychische klachten