Over leiderschap

Vandaag wil ik het over leiderschap in de zorg hebben. Om een misverstand te voorkomen: leiderschap is niet gebonden aan status en een positie. Veel mensen denken dat leiderschap weggelegd is voor de hoogste baas in een organisatie, gelukkig is dat niet zo.

Leiderschap heeft te maken met de competenties waarover een leider beschikt en ook met de identiteit van een leider.

De identiteit heeft te maken met de keuze waarom we iets willen bereiken. Wat is onze intrinsieke drive om het verschil te maken? En hoe eerlijk, rechtvaardig en authentiek ben je naar jezelf en anderen?

Een aantal jaar geleden overleed mijn moeder op 93-jarige leeftijd aan een longontsteking. Mijn moeder was in haar woning gevallen en had anderhalf dag op de koude grond gelegen, zo had ze de longontsteking opgelopen. Dit terwijl mijn moeder dementerend was en dagelijks intensieve thuiszorg zou moeten hebben. Ik was niet alleen verdrietig, maar ook furieus en verontwaardigd. Ik ging erover in gesprek en zag een afwerend management dat klaagde over werkdruk en tekort aan personeel, waardoor mijn woede alleen maar toenam. Mijn boosheid was ook op mijzelf gericht. Ik was al een tijd ontevreden over de zorg en probeerde in overleg met de teammanager te praten over het tekort aan zorg voor mijn moeder. Alhoewel ik de bestuurder van deze organisatie goed kende, vond ik niet dat mijn moeder andere rechten had dan andere kwetsbare ouderen. Tot op de dag van vandaag vraag ik mij af of dat een goede keuze is geweest. Wat is je integriteit waard als je moeder door de nalatigheid in de zorg uiteindelijk overlijdt?

Er was één verzorgende waar ik wel tevreden over was. Toen ik haar sprak om haar te bedanken, leerde ik wat echt leiderschap inhield.

Ze vertelde mij dat ze graag voor mijn moeder zorgde omdat ze zo bescheiden was in de ondersteuning die ze vroeg en altijd oog had voor de drukte van het personeel. Ze vond mijn moeder een lieve vrouw en ik zag dat ze dat meende. Ik vroeg haar hoe moeilijk het werk was door het personeelstekort. Het was niet makkelijk, zei ze, maar ze zou nooit iets anders willen doen. Ze kwam uit een groot gezin en had zelf nooit de zorg gehad die ze nodig had. Dat was de drive die haar staande hield. Opkomen voor mensen die zorg nodig hebben vanuit hun kwetsbaarheid, dat maakte haar ‘heel’. Ze was ook heel open over de fouten die gemaakt waren. En sprak eerlijk en authentiek over hoe de zorg meer en meer in minuten in plaats van aandacht afgerekend werd. Ze voelde zich vaak beklemd tussen haar wens om er voor iemand te zijn en de tijd die ze had per bewoner. En zij was niet de enige die zich zo voelde, dat gold voor iedereen tot aan de raad van bestuur van deze organisatie. Ik vond het mooi dat ze het opnam voor al haar collegae en ik geloof haar.

Ik bewonderde haar niet alleen vanuit haar wijsheid, maar ook omdat ze doortastend was. Liefdevol mijn moeder verzorgend, behendig onder de douche en voorzichtig het frêle lichaam aankledend. Er sprak jarenlange ervaring en kennis uit haar kordate handelen. En ook bij andere bewoners was ze erg geliefd en had ze een goede reputatie.

Al met al een verzorgende die heel veel vertrouwen genoot.

Leiderschap gaat om het creëren van vertrouwen. Het vertrouwen komt uit de intrinsieke waarde die een leider drijft, de integriteit waarmee zij werkt, de ervaring en competenties die zij heeft en de reputatie die ze daarmee opgebouwd heeft.

Af en toe voel ik mij nog steeds schuldig. Soms troost ik me met het idee dat mijn moeder veel leed bespaard is gebleven, maar dan denk ik al heel snel weer aan de paniek en de eenzaamheid die ze gevoeld moet hebben toen ze daar alleen op de grond lag. Ik ben blij met de miljarden die de verpleging- en verzorgingstehuizen erbij hebben gekregen. Laten ze die vooral steken in het behoud en aantrekken van goed personeel die weet hoe belangrijk persoonlijke aandacht en nabijheid voor hun cliënten is.