Thought Leadership - Gastblog Hans Koot

“Ja, slaan kan wel, maar niet met de gesp” legde onze overbuurman uit, nadat zijn zoon mijn broer met de broekriem had aangepakt en mijn moeder daarover verhaal was gaan halen. Zelf deed hij het ook zo als het gedrag van zijn kinderen hem niet beviel. Lichamelijk straffen was in het arbeidersmilieu van de vijftiger jaren nog heel gewoon, al was ook wel duidelijk waar de grens met mishandeling lag.

We kijken daar nu anders tegenaan. Een recente overzichtsstudie in American Psychologist (pdf) maakt een oorzakelijk verband aannemelijk tussen lichamelijk straffen en langetermijngevolgen voor het kind.

Niet alleen worden blootgestelde kinderen bijvoorbeeld eerder agressief, ze pakken (later) ook hun eigen kinderen vaker te hard aan. En voor deze kinderen wordt dan weer aangeklopt bij de jeugdzorg. Kinderen slaan is – ook in Nederland – verre van zeldzaam.

 

Preventie, signalering en vroege interventie

Eén van de uitgangspunten van de recente transformatie van de jeugdzorg is preventie, signalering en vroege interventie van psychosociale problematiek. Nu blijkt het voorkomen van kindermishandeling een buitengewoon lastige aangelegenheid. Voorkomen van agressieve ontwikkeling is echter wel haalbaar.

Weliswaar valt het percentage echt effectieve jeugdinterventies beschreven in de databank van het van het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) nogal tegen, maar er zijn er wel. Met name in de schoolcontext kun je agressief gedrag met succes terugdringen.

Natuurlijk willen we dat de effectieve programma’s ook kosten-effectief zijn. Ze moeten minstens evenveel opbrengen als ze kosten. Daarover weten we wat betreft de in Nederland bewezen effectieve programma’s nog erg weinig. In een vorig jaar gerapporteerde Nederlandse studie naar economische evaluaties van jeugdinterventies werden slechts 18 studies naar kosteneffectiviteit gevonden, waaruit voor 8 interventies bleek dat ze vermoedelijk kosteneffectief zijn.

 

Kosten-batenanalyses

Een mooi (Amerikaans) voorbeeld van wat mogelijk is, is het Blueprints for Healthy Youth Development project. Blueprints onderzoekt actief de wetenschappelijke literatuur over preventieve jeugdinterventies en onderwerpt ze aan strenge criteria, strenger dan die van het NJI.

Blueprints geeft ook een overzicht van de implementatiekosten en voert kosten-batenanalyses van (preventieve) interventies uit. De kosten en baten zijn gebaseerd op de daadwerkelijke uitvoering van interventies in de staat Washington.

 

Effectiviteit

Maar dan nog, weten dat een programma effectief is wil nog niet zeggen dat dit als (voldoende) criterium voor de adaptatie en implementatie ervan geldt. Uit het in mei verschenen rapport Wat werkt tegen pesten? blijkt dat veel scholen wel een anti-pestprogramma in huis hebben, maar dat een groot deel van de gebruikte programma’s niet effectief is.

Hans KootSchokkend is dat bij de keuze voor een programma bewezen effectiviteit vaak niet zwaarder woog dan hoe leuk het programma’s gevonden wordt. Ik zou zeggen, ‘leuk’ is misschien een belangrijke hulp bij de implementatie, maar zinloos als het programma niet effectief is. Er valt nog wel wat zendingswerk te verrichten.

Zie hier de contouren van een oud maatschappelijk vraagstuk waar de psychologie een massa aan kan bijdragen. Met andere woorden: een thema waarop het NIP zijn thought leadership kan bewijzen. Morgen al.

Hans Koot
Algemeen Bestuur