De vluchtige waarheid

De Waarheid. Dat is de krant waar ik thuis mee opgroeide. Mijn vader was een loyaal aanhanger van Marcus Bakker van de CPN en dus belandde de krant altijd trouw op de mat. Ik was tiener en niet echt geïnteresseerd in politiek, laat staan communistische propaganda, ondanks dat mijn vader mij herhaaldelijk uitlegde dat de uitbuiting van de werkende klasse vervangen zou worden door een dictatuur van het proletariaat. Hij geloofde heilig in de communistische heilstaat.

 

Nu, ruim veertig jaar later, zie ik dat De Waarheid een relatief begrip is geworden. Het communisme van mijn vader kende een waarheid die absoluut was en niet veranderde in de tijd. Tegenwoordig is de Waarheid vaak geen lang leven beschoren en kan de waarheid er op ieder moment opeens anders uit zien.

 

De waarheid achter de dividendbelasting was dat er wel degelijk notities lagen en bedrijven als Shell een directe toegang hebben tot het Torentje van onze premier. De waarheid is ook dat Trump een dure gezelschapsdame 130.000 dollar gaf, via zijn advocaat. De reden was niet omdat er een affaire was, maar omdat het gebruikelijk is onder sterren de aantijgingen over een vermeende affaire af te handelen met een som geld in ruil voor een non-disclosure agreement.

 

De waarheid is dus buigbaar, tijdelijk en veranderlijk. De waarheid lijkt ook afhankelijk van de maatschappelijke positie die iemand inneemt.

 

Als we toch even Marx in gedachten houden en in klassenongelijkheid denken, vraag ik me af: is de waarheid van een premier of president anders dan de waarheid van een arbeider? Of, is het geweten van de zogenaamde uitbuitende klasse anders? Of zijn er gewoon vijftig tinten grijs van De Waarheid? En als je De Waarheid als een dimensie ziet op een schaal van integriteit, ligt het dieptepunt dan bij pathologisch liegen?

 

We weten dat sommige mensen pathologisch liegen, maar uiteindelijk zelf in hun leugens gaan geloven. Is het dan nog steeds liegen? Of is het dan een distorsie van de werkelijkheid en schuift het dan langzaam op naar delusionele gedachten waarbij iemand de grip op de werkelijkheid verliest?

 

Liegen is van alle tijden. Van Nixon tot Trump. Van Lubbers autoloze zondag – terwijl Nederland nog nooit zo’n grote voorraad olie had opgebouwd – tot het vergeten van de notities over dividendbelasting van Rutte. Liegen is dus een sociaal maatschappelijk fenomeen geworden.

 

Kortom, voer voor psychologen.

 

Wat gebeurt er in het brein als je liegt? Als we een neuropsycholoog een functionele MRI laten nemen van een liegend brein, kunnen we het geweten dan lokaliseren? Wat zegt liegen over de persoonlijkheidsstructuur? Wat zou een sociaal psycholoog vinden van de leugen en intimidatie van Lubbers toen hij zijn burgers angstig maakte en intimideerde door een autoloze zondag te introduceren? En hoe denkt een A&O psycholoog over het geweten van een organisatie? Bestaat die? En wie vormt dan dat collectieve geweten? Politici en presidenten die memo’s vergeten of liegen over olievoorraden en daarmee burgers intimideren, een afkoop van een gezelschapsdame verdoezelen, hoe pakken we dit aan?

 

Ik stel voor dat er een wijze Commissie van De Waarheid komt. Een commissie bestaande uit allerhande soorten psychologen, aangestuurd door de dictatuur van het Proletariaat. Die zullen de leugen wel achterhalen. Bij gebrek aan een referendum om beleid, gestoeld op leugens, recht te zetten.

 

De Waarheid Revisited: om zo De Waarheid weer een duurzaam karakter te geven.
Speciaal voor jou, pa.

 

Jeroen Muller
Voorzitter NIP