Als er brand uitbreekt, vormen in Nederland niet zozeer de eigenschappen van het gebouw de bottleneck, maar het gedrag van mensen. Dat stelt onderzoekster Margarethe Kobes in het nieuwste nummer van De Psycholoog, het vaktijdschrift van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Met voldoende nooduitgangen ben je er niet: mensen moeten er ook nog gebruik van maken. En mensen, gewoontedieren die we zijn, vluchten liever via de bekende hoofduitgang dan dat we de nooduitgang nemen.

Onlogisch menselijk gedrag
Kobes, verbonden aan het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), analyseerde het gedrag van mensen bij incidenten en heeft tal van voorbeelden van onlogisch menselijk gedrag bij brand. “We vluchten vaak niet via de kortste route naar buiten, reageren niet op een brandalarm, verlaten een ruimte pas na een veel te lange tijd en als we vluchten doen we dat niet zo snel mogelijk via de dichtstbijzijnde uitgang, maar lopen we heen en weer. En soms passeren we de een na de andere nooduitgang om uiteindelijk via de hoofduitgang naar buiten te gaan.’

Niet voor gek staan
Hoe kan dat? Mensen zoeken vooral tijdens stress liever naar de bekende weg. Maar ook is de grens tussen een licht afwijkende normale situatie en een noodsituatie vaak namelijk helemaal niet zo helder. Op het moment dat er een brand uitbreekt, realiseren we ons vaak niet dat het om een noodsituatie gaat. ‘Daarom laten we vaak gewoon sociaal gedrag zien. We willen niet voor gek staan. Als niemand iets doet, passen we ons aan, zo blijkt ook uit experimenten. Zoals het experiment waarin tien mensen – negen acteurs en een proefpersoon – in een ruimte bij elkaar zitten. Er stroomt rook de ruimte in, de acteurs hebben de opdracht gekregen om er niet op te reageren. Kobes: ‘Je ziet aan de proefpersoon dat hij wegwil, hij kijkt om zich heen, maar niemand reageert. En dus blijft ook hij lang zitten. Sommige proefpersonen houden het wel twintig minuten in een met rook gevulde ruimte uit.

Klik hier voor het volledige persbericht.